Waarom je ChatGPT-gebruik waarschijnlijk niet AVG-proof is
Veel bedrijven gebruiken ChatGPT al, zonder dat er een verwerkersovereenkomst is afgesloten. Zodra er persoonsgegevens in een prompt belanden, is dat onder de AVG een probleem.
Verwerkersovereenkomst en DPIA: de basis die iedereen overslaat
Onder artikel 28 van de AVG moet je een verwerkersovereenkomst (DPA) hebben met elke partij die persoonsgegevens verwerkt. ChatGPT is zo’n partij. Een gratis account heeft geen DPA. Je hebt een betaalde tier nodig met een overeenkomst waarin staat dat je data niet voor training wordt gebruikt.
Bij grootschalige verwerking is een Data Protection Impact Assessment (DPIA) bijna altijd verplicht onder artikel 35. Grootschalig betekent hier niet duizenden mensen — als je AI gebruikt om recruitment of klantenservice te automatiseren, ben je er vaak al. Toch vult niemand zo’n DPIA in.
Bedrijven tekenen een DPA zonder hem te lezen. Daarin staat welke sub-processors OpenAI of Microsoft inschakelt, waar data wordt opgeslagen en hoe lang. Die informatie heb je nodig als een klant vraagt: waar zijn mijn gegevens? De meeste organisaties weten dat niet.
Drie manieren waarop bedrijven het aanpakken
De eerste is een beleidsdocument schrijven en hopen dat niemand het merkt. Dat houdt stand tot een datalek of een toezichthouder binnenkomt.
De tweede is een enterprise-tier afnemen. ChatGPT Enterprise, Microsoft Copilot of Claude for Enterprise, en training uitschakelen. Dat lost een deel van het probleem op, maar je moet medewerkers ook trainen. Zonder die afspraken plakken mensen straks vertrouwelijke data in een chatvenster.
De derde aanpak is alles blokkeren via netwerk-DLP (Data Loss Prevention). Dat voorkomt dat medewerkers niet-goedgekeurde tools gebruiken, maar creëert fricties. Te veel blokkering zorgt ervoor dat mensen workarounds zoeken, persoonlijke accounts, andere browsers, mobiele hotspots.
Waarom PII-filtering niet werkt zoals je denkt
Er zijn oplossingen die PII (Personally Identifiable Information) uit prompts filteren voordat ze het netwerk verlaten. Microsoft Purview is er één. Klinkt goed, maar in de praktijk is het een lapmiddel.
Persoonsgegevens onder de AVG zijn breder dan naam en BSN. Postcode, geboortejaar en geslacht is ook identificerend. Geen enkele tool detecteert dat betrouwbaar. Overblocking, te agressief filteren, maakt legitieme use cases onmogelijk. Underblocking laat precies die data door die je wilt tegenhouden.
Banken en verzekeraars in high-risk sectoren gebruiken enterprise AI gateways die als proxy tussen gebruiker en model zitten. Elke prompt wordt intern gelogd, PII wordt automatisch verwijderd en er is een retentiebeleid van bijvoorbeeld 30 dagen. Dat kost tienduizenden euro’s per jaar. Voor een webshop is dat niet realistisch.
Microsoft bouwt Copilot overal in
Microsoft bouwt Copilot in elk product. Word, Notepad, Outlook, Teams. Voor kleinere organisaties met beperkte IT-capaciteit is het lastig om te bepalen wat wel en niet aangaat. Je kunt features uitschakelen via groepsbeleid, maar dat vraagt kennis en tijd.
Tegelijk geldt hetzelfde argument als bij andere cloud-diensten: als je Microsoft 365 gebruikt, verandert het risico niet wezenlijk door AI toe te voegen. Je vertrouwt Microsoft al met je infrastructuur. Het verschil is dat AI meer doet met die data, samenvattingen, suggesties, automatische antwoorden. Dat maakt transparantie belangrijker.
Wat je deze week kunt doen
Start met een DPA bij elke AI-tool die persoonsgegevens verwerkt. Check of training is uitgeschakeld en wat de retentieperiode is. Lees de lijst met sub-processors, wie heeft er nog meer toegang tot je data?
Schrijf op wat medewerkers niet mogen invoeren: geen volledige cv’s, geen financiële data, geen interne rapporten. Maak dat concreet. “Geen vertrouwelijke data” is te vaag. “Geen volledige cv’s of klantenlijsten” werkt beter.
Bepaal of je een DPIA nodig hebt. Als je AI gebruikt voor recruitment, marketing automation of klantanalyse, is het antwoord waarschijnlijk ja. Download een template van de Autoriteit Persoonsgegevens, een document van twee A4’tjes met een risicoanalyse en mitigerende maatregelen is al genoeg om te laten zien dat je erover hebt nagedacht.
Voor bedrijven die PII echt willen afschermen: on-premise modellen zoals Llama of Mistral zijn een optie. Je draait ze op eigen hardware, data verlaat je netwerk niet. Dat vraagt technische kennis, maar er zijn managed oplossingen, je huurt een server, zij installeren het model, jij beheert de toegang.
Het punt is niet dat AI onmogelijk is onder de AVG. Je moet bewuste keuzes maken over welke tool je gebruikt, wie toegang heeft en hoe lang je data bewaart. Dat is hetzelfde als bij elke andere cloud-dienst, maar omdat AI nieuw voelt, denken mensen dat het anders werkt. Dat klopt niet.
